Kominek Ecodesign – co to znaczy i jakie normy UE musi spełniać?

Jako firma, która od lat sprzedaje i montuje kominki w województwie kujawsko-pomorskim i w całej Polsce, codziennie odpowiadamy na pytania o Ekoprojekt: czy stary kominek jest jeszcze legalny, jak to sprawdzić, czy filtr wystarczy. Wokół tematu narosło wiele mitów – także w treściach publikowanych przez branżę. Ten artykuł porządkuje fakty i opiera się wyłącznie na przepisach, które można sprawdzić w źródłach podanych na końcu.

Co to znaczy Ecodesign (Ekoprojekt)? Definicja

Ecodesign i Ekoprojekt to ta sama rzecz – angielska i polska nazwa unijnych wymagań dotyczących projektowania produktów zużywających energię tak, by były bardziej efektywne i mniej szkodliwe dla środowiska. W przypadku kominków Ekoprojekt oznacza konkretne, mierzalne limity: minimalną sezonową efektywność energetyczną i maksymalne emisje zanieczyszczeń.

Wymagania wynikają z trzech poziomów przepisów:

Rozporządzenie 2015/1185 obejmuje urządzenia o nominalnej mocy cieplnej do 50 kW. Warto też od razu rozwiać częstą pomyłkę: „klasa 5” dotyczy kotłów c.o., a nie kominków. Kominki nie mają klas emisyjnych – mają (albo nie) potwierdzoną zgodność z Ekoprojektem.

Od kiedy obowiązuje Ekoprojekt dla kominków?

Ekoprojekt dla kominków obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. w całej Unii Europejskiej i dotyczy wprowadzania do obrotu nowych urządzeń. Od tego dnia producent ani sprzedawca nie może wprowadzić na rynek kominka na paliwo stałe, który nie spełnia wymagań rozporządzenia 2015/1185.

To rozróżnienie jest kluczowe, bo wokół niego narosło najwięcej nieporozumień: przepisy UE nie zakazują używania kominków zainstalowanych przed 2022 r. Regulują wyłącznie to, co trafia do sprzedaży. O tym, czy starszy kominek może dalej działać, decydują wojewódzkie uchwały antysmogowe, opisane w dalszej części artykułu.

Jakie normy musi spełniać kominek Ecodesign? Wymagania rozporządzenia 2015/1185

Kominek Ecodesign musi spełnić dwie grupy wymagań: minimalną sezonową efektywność energetyczną (ηs) oraz cztery limity emisji – pyłu (PM), organicznych związków gazowych (OGC), tlenku węgla (CO) i tlenków azotu (NOx). Wartości różnią się w zależności od typu urządzenia:

Emisje w mg/m³, w przeliczeniu na 13% O₂. *NOx: 200 mg/m³ dla biomasy, 300 mg/m³ dla paliw kopalnych. Źródło: rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1185, załącznik II.

W praktyce oznacza to, że rozporządzenie 2015/1185 określa limit emisji pyłu na poziomie 40 mg/m³ dla kominków z zamkniętą komorą spalania opalanych drewnem, a minimalna sezonowa efektywność energetyczna takiego kominka wynosi 65%. Większość nowoczesnych wkładów kominkowych to właśnie urządzenia z zamkniętą komorą.

Sezonowa efektywność energetyczna (ηs) – czym różni się od sprawności cieplnej?

Sezonowa efektywność energetyczna (ηs) to wskaźnik liczony według wzoru z rozporządzenia, który oprócz sprawności przy mocy nominalnej uwzględnia m.in. sposób regulacji mocy, zużycie energii pomocniczej i współczynnik korekcyjny. Dlatego ηs jest zawsze niższa niż sprawność cieplna podawana w katalogach – zwykle o kilka do kilkunastu punktów procentowych.

To wyjaśnia sytuację, która często dezorientuje klientów: ten sam wkład kominkowy może mieć w karcie produktu „sprawność 82%”, a w informacjach wymaganych przez Ekoprojekt „ηs 72%”. Obie wartości są prawdziwe, opisują po prostu co innego. Do limitu Ekoprojektu (65% dla zamkniętej komory) porównuje się ηs, a do progu 80% z uchwał antysmogowych – sprawność cieplną.

Emisje: pył, tlenek węgla, OGC i tlenki azotu

• Pył (PM) – drobne cząstki stałe, główny składnik smogu; wnikają do płuc i układu krwionośnego.
• Tlenek węgla (CO) – produkt niepełnego spalania; wysoka emisja świadczy o złym spalaniu, np. przy zdławionym dopływie powietrza.
• Organiczne związki gazowe (OGC) – lotne związki organiczne powstające przy spalaniu w zbyt niskiej temperaturze, w tym związki rakotwórcze.
• Tlenki azotu (NOx) – powstają w wysokiej temperaturze spalania; przyczyniają się do powstawania ozonu i pyłów wtórnych.

Ekoprojekt a etykieta energetyczna (A++–G)

Klasa na etykiecie energetycznej nie potwierdza zgodności kominka z Ekoprojektem. Etykieta wynika z osobnego rozporządzenia delegowanego (UE) 2015/1186 i informuje o efektywności energetycznej w skali od A++ do G. Nie mówi nic o emisji pyłu, CO, OGC i NOx. Kominek z klasą A może teoretycznie przekraczać limity emisji, dlatego przy weryfikacji zgodności z Ekoprojektem trzeba sięgnąć do dokumentów opisanych niżej, a nie tylko do etykiety.

Normy EN 13229, EN 13240 i EN 16510 – co oznaczają na tabliczce kominka?

EN 13229, EN 13240 i EN 16510 to normy badań – określają, jak mierzyć parametry kominka, a nie jakie limity musi on spełnić. Limity Ekoprojektu zawiera rozporządzenie 2015/1185. Norma na tabliczce informuje więc, według jakiej metody urządzenie zbadano, a wyniki tych badań porównuje się z limitami z tabeli powyżej.

Seria EN 16510 stopniowo zastępuje starsze normy. W okresie przejściowym na tabliczkach i w dokumentach spotyka się oba oznaczenia i oba są prawidłowe. Dla kupującego wniosek jest prosty: sama norma na tabliczce nie przesądza o zgodności z Ekoprojektem – decydują wyniki badań porównane z limitami rozporządzenia.

Jak sprawdzić, czy kominek spełnia Ekoprojekt? (krok po kroku)

Zgodność kominka z Ekoprojektem sprawdza się w dokumentach producenta: na tabliczce znamionowej, w instrukcji zawierającej informacje wymagane przez rozporządzenie 2015/1185, w deklaracji właściwości użytkowych i w raporcie z badań. Kolejność działań:

1. Tabliczka znamionowa – znajduje się zwykle na korpusie wkładu lub pod paleniskiem. Należy odczytać model, normę badania (EN 13229, EN 13240 lub EN 16510), moc nominalną, sprawność, emisję CO i numer raportu z badań.

2. Instrukcja i informacje o produkcie – rozporządzenie 2015/1185 (załącznik II pkt 3) wymaga, by producent podał m.in. sezonową efektywność energetyczną i wartości emisji. To ten dokument urzędy marszałkowskie wskazują jako podstawowy dowód zgodności.

3. Deklaracja właściwości użytkowych (DoP) i oznakowanie CE – potwierdzają, że urządzenie zbadano zgodnie z normą zharmonizowaną.

4. Raport z badań – wydany przez laboratorium notyfikowane; zawiera wyniki pomiarów, które można porównać z limitami.

5. Brak dokumentów – należy skontaktować się z producentem, podając dokładny model i rok produkcji. Producent nie może jednak wystawić dokumentu zgodności wstecznie dla egzemplarza, który go nie miał.

Jak sprawdzić klasę kominka na drewno?

Kominki na drewno nie mają klas emisyjnych takich jak kotły („klasa 3, 4, 5”). Dla kominka sprawdza się dwie rzeczy: czy ma dokument potwierdzający zgodność z Ekoprojektem oraz – jeśli nie – czy jego sprawność cieplna wynosi co najmniej 80%. Ten drugi parametr ma znaczenie w województwach, w których uchwała antysmogowa dopuszcza go jako alternatywę.

Certyfikat Ekoprojekt – czy istnieje jeden dokument?

Nie istnieje jeden „certyfikat Ekoprojekt” dla kominka. Zgodność potwierdza zestaw dokumentów: informacje o produkcie wymagane przez rozporządzenie 2015/1185, deklaracja właściwości użytkowych i raport z badań. Przy zakupie wkładu kominkowego warto poprosić sprzedawcę o komplet tych dokumentów i przechowywać je razem z dokumentacją domu – to one są podstawą podczas ewentualnej kontroli.

Zakaz palenia w kominkach? Ekoprojekt a uchwały antysmogowe w 2026 r.

W Polsce nie ma ogólnopolskiego zakazu palenia w kominkach. Wymagania dla użytkowanych już urządzeń określają wojewódzkie uchwały antysmogowe, przyjmowane przez sejmiki na podstawie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska. Uchwały wyznaczają terminy, po których stary kominek musi spełniać Ekoprojekt, mieć sprawność cieplną co najmniej 80% albo zostać doposażony w urządzenie redukujące emisję pyłu – w zależności od województwa.

Zestawienie ma charakter orientacyjny. Uchwały zawierają wyjątki i są nowelizowane – przed decyzją należy sprawdzić aktualny tekst uchwały w dzienniku urzędowym województwa.

Większość uchwał zawiera też dwa przepisy, o których klienci często nie wiedzą: zakaz spalania drewna o wilgotności powyżej 20% oraz zakaz używania kominków w dni smogowe, jeśli kominek nie jest jedynym źródłem ogrzewania.

Reguła 80% sprawności cieplnej

Próg sprawności cieplnej 80% to alternatywa dla Ekoprojektu, którą część uchwał antysmogowych przewiduje dla kominków wyprodukowanych przed 2022 r. Wiele starszych wkładów nie ma dokumentów Ekoprojektu, bo powstały, zanim te przepisy zaczęły obowiązywać – mimo że konstrukcyjnie są nowoczesne. Uchwały pozwalają je używać, jeśli sprawność co najmniej 80% potwierdza dokument, np. instrukcja producenta lub raport z badań. Uwaga: chodzi o sprawność cieplną, nie o sezonową efektywność ηs.

Kominek w województwie kujawsko-pomorskim

Kujawsko-pomorskie należy do województw o wcześniejszych terminach. Kominki zamontowane po 1 września 2019 r. muszą spełniać wymagania Ekoprojektu, a od 1 stycznia 2024 r. nie wolno używać starszych urządzeń, które tych wymagań nie spełniają. Oznacza to, że w naszym regionie wymiana lub doposażenie starego kominka nie jest już planem na przyszłość, tylko obowiązkiem. W przypadku starszych kominków bez dokumentów zgodności rozwiązaniem jest zwykle wymiana wkładu, bo region nie przewiduje już okresu przejściowego dla takich urządzeń.

Kary za używanie niezgodnego kominka

Za nieprzestrzeganie uchwały antysmogowej grozi mandat (zazwyczaj 500 zł) lub grzywna orzekana przez sąd do 5 000 zł; podstawą odpowiedzialności jest art. 334 ustawy Prawo ochrony środowiska. Kontrole prowadzą upoważnieni pracownicy gminy oraz straż miejska lub gminna. Odmowa wpuszczenia kontrolujących może zostać potraktowana jako przestępstwo.

Co zrobić ze starym kominkiem, który nie spełnia Ekoprojektu?

Stary kominek, który nie spełnia Ekoprojektu, można zostawić, doposażyć lub wymienić – w zależności od dokumentów, jakie posiada, i od uchwały obowiązującej w danym województwie. Schemat decyzyjny:

Elektrofiltr do kominka – kiedy ma sens?

Elektrofiltr lub filtr pyłowy ma sens tylko wtedy, gdy uchwała antysmogowa dopuszcza doposażenie jako alternatywę i gdy istnieje dokument z akredytowanej jednostki potwierdzający, że konkretny model kominka z konkretnym filtrem dotrzymuje limitów emisji. Ogólny certyfikat samego filtra nie wystarcza – takie stanowisko zajmują urzędy marszałkowskie, m.in. w Wielkopolsce. W praktyce koszt filtra z montażem i dokumentacją często zbliża się do kosztu nowego wkładu, który dodatkowo zużywa mniej drewna. Dlatego przed zakupem filtra warto porównać obie opcje.

Czy można jeszcze kupić i zamontować kominek bez Ekoprojektu?

Nie – od 1 stycznia 2022 r. nie wolno wprowadzać do obrotu kominków na paliwo stałe niespełniających Ekoprojektu. Ostrożność warto zachować przy wyprzedażach „z magazynu” i na rynku wtórnym: urządzenie bez dokumentów zgodności może po montażu okazać się niezgodne z uchwałą, a producent nie wystawi dokumentów wstecz.

Czy biokominki, kominki gazowe i elektryczne muszą spełniać Ekoprojekt?

Biokominki, kominki gazowe i elektryczne nie podlegają rozporządzeniu 2015/1185, bo nie spalają paliwa stałego. Nie dotyczą ich też ograniczenia uchwał antysmogowych odnoszące się do urządzeń na paliwa stałe. Wymagania Ekoprojektu dla urządzeń grzewczych na paliwa gazowe i ciekłe oraz elektrycznych określa osobne rozporządzenie (UE) 2015/1188 – dla kominków gazowych obejmuje ono m.in. limit emisji NOx, a dla kominków elektrycznych wymagania dotyczące efektywności i sterowania. Biokominki na bioetanol to z kolei urządzenia przede wszystkim dekoracyjne, bez przewodu kominowego – przy zakupie warto sprawdzić deklaracje producenta dotyczące ich przeznaczenia.

Jak wybrać kominek zgodny z Ekoprojektem – na co zwrócić uwagę przy zakupie?

Kominek zgodny z Ekoprojektem wybiera się na podstawie dokumentów, a nie deklaracji sprzedawcy, i z mocą dobraną do budynku. Kryteria, które sprawdzamy z klientami przed każdym montażem:

• Komplet dokumentów zgodności – informacje o ηs i emisjach z rozporządzenia 2015/1185, DoP, raport z badań.
• Moc dobrana do budynku – przewymiarowany kominek pracuje na zdławionym powietrzu, dymi i emituje więcej, niż wynika z badań.
• Doprowadzenie powietrza z zewnątrz – stabilizuje spalanie i jest niezbędne w domach energooszczędnych z wentylacją mechaniczną.
• Dopalanie spalin i system czystej szyby – świadczą o konstrukcji zaprojektowanej pod niskie emisje.
• Rodzaj urządzenia – kominki powietrzne ogrzewają pomieszczenie, kominki z płaszczem wodnym współpracują z instalacją c.o.; alternatywą są piecyki na drewno i piecyki na pellet.
• Paliwo – drewno sezonowane o wilgotności poniżej 20%; mokre drewno zwiększa emisję i osadzanie sadzy niezależnie od jakości urządzenia.
• Montaż i odbiór – prawidłowa izolacja, odpowiednie materiały montażowe, podłączenie do sprawnego przewodu kominowego i odbiór kominiarski.

Kominki LAU z siedzibą w Myślęcinku koło Bydgoszczy prowadzi doradztwo, sprzedaż i montaż kominków – pomagamy dobrać wkład do budynku, sprawdzić jego dokumentację zgodności i wykonujemy montaż. Przykłady prac można zobaczyć w zakładce nasze realizacje.

Ekoprojekt po 2026 – co się zmieni?

Ekoprojekt dla kominków będzie się zaostrzał, ale na dziś nie ma przyjętych nowych limitów ani dat. Komisja Europejska prowadzi przegląd rozporządzenia 2015/1185, którego efektem mogą być ostrzejsze wymagania emisyjne dla nowych urządzeń – prace trwają, a ostateczne wartości nie zostały ogłoszone. Równolegle kończy się okres przejściowy dla norm z serii EN 16510, a kolejne województwa wchodzą w następne etapy swoich uchwał antysmogowych (np. lubuskie od 2027 r.). Kierunek jest jasny: kominek z kompletną dokumentacją Ekoprojektu kupiony dziś to najbezpieczniejszy wybór na kolejne lata. Artykuł aktualizujemy, gdy przepisy się zmieniają.

FAQ – najczęstsze pytania o kominki Ecodesign

Czy Ecodesign to to samo co Ekoprojekt?

Tak. Ecodesign to angielska, a Ekoprojekt polska nazwa tych samych wymagań UE. Dla kominków na paliwo stałe określa je rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1185.

Od kiedy obowiązuje Ekoprojekt dla kominków?

Od 1 stycznia 2022 r. Od tego dnia w UE nie wolno wprowadzać do obrotu nowych kominków na paliwo stałe niespełniających wymagań rozporządzenia 2015/1185. Przepis nie dotyczy kominków zainstalowanych wcześniej – ich los zależy od uchwał antysmogowych.

Czy w Polsce jest zakaz palenia w kominkach?

Nie ma ogólnopolskiego zakazu. Wymagania dla użytkowanych kominków określają wojewódzkie uchwały antysmogowe, które wyznaczają terminy spełnienia Ekoprojektu lub progu sprawności 80%. Wyjątkiem jest Kraków, gdzie od września 2019 r. obowiązuje całkowity zakaz paliw stałych.

Czy kominki na drewno będą zakazane?